Η τέχνη της διαχρονικής συντήρησης τοιχογραφιων: Μια επιστημονική και εμπειρική προσέγγιση

Σε αυτό το blog post, θα θέλαμε να μοιραστούμε μαζί σας τη βαθιά γοητεία και τις προκλήσεις μίας από τις πιο ευαίσθητες εργασίες της Politistica: τη συντήρηση τοιχογραφιών. Η εμπειρία μας από αντίστοιχη επέμβαση σε ιστορικό χώρο, μας ώθησε να αναλύσουμε τη μεθοδολογία και την επιστήμη πίσω από αυτή τη διαδικασία.

Image created with AI

Τι είναι μια τοιχογραφία και γιατί είναι τόσο ευπαθής;

Οι τοιχογραφίες δεν είναι απλώς ζωγραφιές σε τοίχο. Σύμφωνα με τον Cather (2003), αποτελούν πολυστρωματικά συστήματα όπου το στρώμα της απόχρωσης σχηματίζει οργανικό σύνολο με το υπόστρωμα. Η ευπάθειά τους προέρχεται από το γεγονός ότι επηρεάζονται άμεσα από περιβαλλοντικούς παράγοντες: υγρασία, θερμοκρασιακές διακυμάνσεις, φωτοδιάσπαση αλλά ακόμη και από την ανθρώπινη παρουσία.

Μια διαδικασία πολλαπλών σταδίων

Η σύγχρονη συντήρηση ακολουθεί μια αυστηρή επιστημονική διαδικασία. Όπως αναφέρει η Giorgi (2006), η πρώτη φάση είναι πάντα η τεκμηρίωση και η διερεύνηση. Χρησιμοποιούμε μη επεμβατικές τεχνικές, όπως υπέρυθρη φασματοσκοπία και υπεριώδεις ακτινοβολίες για να κατανοήσουμε τη σύνθεση των χρωστικών και την έκταση των φθορών.

Το δεύτερο στάδιο είναι η σταθεροποίηση. Πολλές τοιχογραφίες υποφέρουν από αποφλοιώσεις και αποκόλληση του στρώματος της απόχρωσης. Χρησιμοποιούμε εξειδικευμένες χημικές ουσίες συντήρησης, πάντα με βάση τις αρχές της αναστρεψιμότητας και της συμβατότητας που ορίζουν τα διεθνή πρωτόκολλα.

Η προστασία από φθορά και οξείδωση

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στις τοιχογραφίες είναι η οξείδωση του λευκού μολύβδου που χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά. Η Bellei et al. (2018) επισημαίνει ότι αυτή η διαδικασία οδηγεί στη χαρακτηριστική μαύριση/σκούρυνση των επιφανειών. Η σύγχρονη τεχνολογία μας επιτρέπει να χρησιμοποιούμε ειδικές φωσφορικές ενώσεις που σταθεροποιούν το μόλυβδο χωρίς να αλλοιώνουν την αισθητική.

Ο ρόλος του περιβάλλοντος

Η μακροχρόνια διατήρηση δεν εξαρτάται μόνο από την άμεση επέμβαση. Η συνεχής παρακολούθηση του μικροκλίματος είναι καθοριστική. Όπως σημειώνει ο Cassar (2009), η διατήρηση σχετικής υγρασίας μεταξύ 45-55% και σταθερής θερμοκρασίας αποτελεί τον καλύτερο προληπτικό φύλακα των τοιχογραφιών.

Τεχνολογίες του μέλλοντος

Η χρήση διογκωτικών νανοσωματιδίων υδροξειδίου του ασβεστίου (Baglioni et al., 2015) για την αφαίρεση θειικών ενώσεων και η ψηφιακή τεκμηρίωση με 3D σάρωση αποτελούν κάποιες από τις νέες μεθόδους συντήρησης.

Μια ηθική δέσμευση

Στην Politistica, κάθε επέμβασή μας βασίζεται στην αρχή της ελάχιστης επέμβασης. Σεβόμαστε την "τέχνη" του χρόνου, διατηρώντας μόνο ό,τι είναι απαραίτητο για τη σταθερότητα του έργου. Η συντήρηση δεν πρέπει ποτέ να ταυτίζεται με αισθητική αναδιαμόρφωση.

Η συντήρηση τοιχογραφιών είναι μια διαδικασία που απαιτεί επιστημονική γνώση, καλλιτεχνική ευαισθησία και βαθιά σεβασμό για την ιστορία.  Αν έχετε τοιχογραφίες που χρήζουν προσοχής ή απλά θέλετε να μάθετε περισσότερα για τις προληπτικές μεθόδους συντήρησης, επικοινωνήστε μαζί μας.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

• Bellei, S., et al. (2018). "Analytical Chemistry for Cultural Heritage"

• Cassar, M. (2009). "Sustainable Heritage: Challenges and Strategies"

• Cather, S. (2003). "Assessing Causes and Mechanisms of Deterioration in Wall Paintings"

• Giorgi, R. (2006). "New Methodologies for the Conservation of Cultural Heritage"